Jak rozmawiać z dzieckiem o przemocyi niepokojących wydarzeniach?

Praktyczny poradnik dla rodziców i opiekunów dzieci w wieku szkolnym

Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Zarząd Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego

Niepokojące wiadomości o przemocy mogą docierać do dzieci z rozmów rówieśników, mediów i internetu. Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć wprost, że się boi — czasem staje się drażliwe, gorzej śpi, zadaje wiele pytań albo nie chce iść do szkoły. Spokojna obecność dorosłego pomaga uporządkować informacje i odzyskać poczucie, że nie trzeba mierzyć się z trudnymi emocjami w pojedynkę.

1. Zacznij od rozmowy, nie od wykładu

Zapytaj spokojnie, czy dziecko słyszało ostatnio o czymś, co je zaniepokoiło. Nie zakładaj, że chce od razu o tym opowiadać.
Daj mu czas i uwagę. Pozwól mówić własnymi słowami, bez przerywania, zawstydzania czy oceniania.
Przekazuj informacje prosto i adekwatnie do wieku. Odpowiadaj na pytania, ale nie dodawaj drastycznych szczegółów, o które dziecko nie pyta.
Potraktuj lęk poważnie. Zamiast mówić „Nie przesadzaj”, spróbuj: „Widzę, że to Cię poruszyło. Chcesz mi o tym opowiedzieć?”.
Nie składaj obietnic, że nic złego nigdy się nie wydarzy. Podkreśl, że dorośli podejmują działania, by dbać o bezpieczeństwo, a dziecko może prosić ich o pomoc.
Zwracaj uwagę na treści w sieci. Dziecko nie musi oglądać nagrań ani zdjęć przemocy, żeby zrozumieć, że wydarzyło się coś trudnego.
Jeśli nie chce rozmawiać teraz, uszanuj to. Daj znać, że jesteś dostępny i możecie wrócić do tematu później.

2. Słowa, które mogą dać dziecku wsparcie

„Dziękuję, że mi o tym mówisz”.
„Rozumiem, że mogło Cię to przestraszyć”.
„Możesz pytać mnie o trudne rzeczy. Postaram się odpowiedzieć”.
„Nie ma nic złego w tym, że czujesz strach albo niepokój”.
„Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie — jestem obok”.
„Jeśli zobaczysz coś niebezpiecznego albo ktoś będzie Ci groził, powiedz zaufanej osobie dorosłej”.
„Nie musisz nikogo powstrzymywać ani narażać siebie, żeby pomóc”.

3. Jak przypominać o bezpieczeństwie

Jeżeli zauważysz zagrożenie, oddal się w bezpieczne miejsce, o ile możesz to zrobić bez ryzyka.
Jak najszybciej powiadom rodzica, nauczyciela, pracownika szkoły lub inną zaufaną osobę dorosłą.
Nie zbliżaj się do osoby z niebezpiecznym przedmiotem i nie próbuj jej zatrzymywać.
Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112.
Jeśli ktoś mówi, że zamierza skrzywdzić siebie lub inną osobę, przekaż tę informację zaufanemu dorosłemu. Nie traktuj jej jak sekretu, który trzeba zachować.
Wskazówki przekazuj spokojnie. Ich celem jest przygotowanie dziecka do szukania pomocy, a nie wzbudzanie przekonania, że niebezpieczeństwo czyha wszędzie.

4. Czego lepiej nie robić

Nie strasz dziecka i nie przedstawiaj świata jako miejsca, w którym wszędzie grozi niebezpieczeństwo.
Nie pokazuj brutalnych zdjęć, nagrań ani szczegółowych opisów zdarzeń.
Nie powtarzaj plotek ani niepotwierdzonych informacji i nie spekuluj o osobach zaangażowanych w zdarzenie.
Nie wymuszaj rozmowy, jeśli dziecko nie jest gotowe.
Nie umniejszaj emocji słowami typu „To nic takiego” lub „Nie zachowuj się jak maluch”.
Nie obciążaj dziecka własnym lękiem przez ciągłe opowiadanie o możliwych zagrożeniach.
Zamiast uczyć nieufności wobec wszystkich nieznajomych, rozmawiaj o konkretnych zachowaniach, które powinny skłonić do odejścia i poproszenia o pomoc.

5. Kiedy warto poszukać dodatkowego wsparcia

Zwróć uwagę, jeśli przez dłuższy czas dziecko ma problemy ze snem, budzi się w nocy lub miewa koszmary.
Niepokój może przejawiać się częstym płaczem, rozdrażnieniem, wycofaniem, unikaniem szkoły albo niechęcią do rozstań z rodzicem.
Niektóre dzieci skarżą się na bóle brzucha lub głowy, szczególnie w związku ze szkołą, albo tracą zainteresowanie ulubionymi zajęciami.
Takie sygnały mogą mieć różne przyczyny. Warto porozmawiać z dzieckiem i skontaktować się z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Jeśli trudności się utrzymują, rozważ konsultację ze specjalistą.
Jeżeli dziecko mówi o zamiarze skrzywdzenia siebie lub innych albo pojawiają się konkretne oznaki bezpośredniego zagrożenia, potraktuj to poważnie i niezwłocznie szukaj pomocy.

Przykład rozmowy, od której można zacząć

Rodzic: „Słyszałeś ostatnio w szkole lub w internecie o czymś, co Cię zaniepokoiło?”

Dziecko: „Tak. Ktoś opowiadał o ataku. Trochę się boję”.

Rodzic: „Dziękuję, że mi mówisz. Co najbardziej Cię martwi?”

Dziecko: „A jeśli coś takiego wydarzy się w naszej szkole?”

Rodzic: „Rozumiem, że możesz się tego obawiać. Dorośli w domu i w szkole dbają o bezpieczeństwo. Jeśli coś Cię zaniepokoi, przyjdź do mnie albo do nauczyciela”.

Dziecko: „Niektóre dzieci pokazują sobie straszne filmy”.

Rodzic: „Nie musisz ich oglądać. Możesz odejść, wyłączyć materiał i powiedzieć dorosłemu, jeśli czujesz się z tym źle”.

Dziecko: „A jeśli zobaczę coś niebezpiecznego?”

Rodzic: „Odejdź w bezpieczne miejsce, jeśli możesz, nie podchodź i nie próbuj nikogo zatrzymywać. Jak najszybciej powiadom dorosłego. W bezpośrednim zagrożeniu trzeba wezwać pomoc”.

Rodzic: „Możesz mi mówić o tym, co Cię martwi. Nie musisz rozwiązywać takich spraw samodzielnie”.

Najważniejsze przesłanie

Nie musisz mieć gotowej odpowiedzi na każde pytanie. Najważniejsze, by dziecko wiedziało, że może mówić o swoich obawach, zostanie potraktowane poważnie i otrzyma pomoc. Słuchaj, rozmawiaj bez straszenia i szukaj wsparcia, gdy niepokój utrzymuje się lub utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Materiał edukacyjny opracowany na potrzeby komunikacji Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Mazowiecki. Tekst został napisany od nowa na podstawie głównych zagadnień z przekazanego poradnika; przed publikacją warto zatwierdzić go merytorycznie i uzupełnić o oficjalne dane kontaktowe organizacji.